De familiesite Beijen/Beyen
door Laurens Beijen
De voorpagina
Het inhoudsoverzicht
De volgende pagina
De vorige pagina
De voornamenlijst
De fotogalerij
Zoeken op deze website
Reacties of vragen

Familiewapens

"Hebben we een familiewapen?" Die vraag wordt veel gesteld aan familieonderzoekers. In de top-zoveel van meest gestelde vragen volgt hij direct op de absolute koploper: "Hoe ver ben je al terug?"
Voor de families Beijen/Beyen luidt het antwoord op die eerste vraag: In de IJsselsteinse familie bestaat er inderdaad een familiewapen; in de Nieuwkapelse, de Breyellse en de Hengelose familie voorzover bekend niet.

Wat zijn familiewapens?

Het gebruik van familiewapens stamt uit de middeleeuwen: edellieden droegen tijdens de strijd een herkenningsteken omdat ze anders in hun harnas en helm niet herkenbaar waren voor hun bondgenoten. Geleidelijk aan gingen families zich van generatie op generatie bedienen van hetzelfde symbool of dezelfde combinatie van symbolen. Die symbolen werden later ook gebruikt op de zegelstempels waarmee officiële stukken (oorkonden of charters) werden bezegeld. Dat gebeurde omdat in die tijd zelfs edellieden meestal niet konden schrijven en dus geen handtekening konden zetten. Dat gold ook voor anderen, en daarom breidde het gebruik van familiewapens zich uit tot andere vooraanstaande families.

De wapens van adellijke families zijn vastgesteld bij koninklijk besluit en geregistreerd bij de Hoge Raad van Adel. Andere familiewapens, of ze nu al eeuwenlang gevoerd zijn of kort geleden ontworpen, kunnen onder bepaalde voorwaarden worden opgenomen in het wapenregister van het Centraal Bureau voor Genealogie of in andere registers. Zo'n registratie heeft echter geen formele betekenis.

Een wapen is dus gekoppeld aan een familie en niet aan een achternaam. Je kunt niet afgaande op iemands naam aangeven hoe zijn familiewapen eruit ziet. Er moet altijd worden nagegaan of de betrokkene inderdaad tot de familie behoort waarin het wapen is gevoerd. Er zijn firma's die het aandurven om afbeeldingen van familiewapens te koop aan te bieden zonder enig onderzoek te hebben gedaan naar de familierelaties van de betrokkenen. In veel gevallen gaat het om wapens van heel andere families.

Het hertengewei in de IJsselsteinse familie

Hieronder staat aan de linkerkant een foto van de oudst bekende afbeelding van het wapen van de IJsselsteinse familie. Het is het lakzegel van de IJsselsteinse schepen Dirck Janszoon (zie de pagina over de eerste Beijens in IJsselstein). Dat zegel is bevestigd aan een akte van schout en schepenen van IJsselstein van "ons lieven vrouwen lichtmis dach" (2 februari) 1530. Op het zegel is een hertengewei te herkennen.
Rechts staat een foto van een zegel uit 1617 van Dirck Janszoon Beijen, die genoemd wordt op de pagina over Dirck Janszoon Beijen. Hij was hoogstwaarschijnlijk een kleinzoon van Dirck Janszoon uit 1530. Op het zegel staat eenzelfde hertengewei, maar dan als onderdeel van een compleet wapen met helmteken en dekkleden.

  

Ook op de twee zegels hieronder is dat familiewapen te zien.
Links staat een foto van een lakzegel uit 1664 van Dirck Gijsbertszoon Beijen, die genoemd wordt op de pagina over Dirck Gijsbertszoon Beijen en zijn vrouwen. Hij was op zijn beurt een kleinzoon van Dirck Janszoon Beijen uit 1617.
Rechts staat een foto van een zegel uit 1779 van Johan Franco Beijen II (zie de pagina Johan Franco II en Elisabeth Charlotte Elikink), een achterkleinzoon van Dirck Gijsbertszoon Beijen.
Tussen het eerste en het vierde zegel zitten dus zeven generaties die zich uitstrekken over 250 jaar.

  

De twee zegels hieronder behoren tot de verzameling lakzegels van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG). De linkerfoto stond al langer op deze website, de rechterfoto is toegevoegd in januari 2014.
Een groot deel van de ongeveer 50.000 zegels die het CBG bezit is afkomstig van de genealoog D.G. van Epen (1868-1930). Deze man ging helaas niet altijd even zorgvuldig te werk. Hij noteerde wel de familienaam die bij een zegel hoorde, maar niet waar hij het zegel gevonden had en wat de datering was.
Deze zegels, door Van Epen voorzien van de aanduiding "Beyen" of "Beijen", hebben een duidelijke gelijkenis met het tweede, derde en vierde zegel hierboven. Ze zullen dus wel afkomstig zijn uit de zeventiende of de achttiende eeuw, maar een nauwkeuriger datering is moeilijk te geven. In tegenstelling tot de zegels hierboven hebben deze zegels geen randschrift.

  

Het Drents Archief in Assen heeft enkele zegelcollecties die afkomstig zijn van particuliere verzamelaars. De grootste daarvan is de collectie Janssen/Van Deventer van het Drents Heraldisch College met circa 10.000 zegels.
Het zegel hiernaast bevat het bekende hertengewei. De onbekende verzamelaar heeft het lakzegel van een brief of envelop geknipt en hem op een kartonnetje geplakt, waarop hij de naam "Beyen" heeft geschreven.
Dat het lakzegel in Drenthe terecht is gekomen betekent niet dat de eigenaar van het zegel daar vroeger woonde: de verzameling omvat zegels uit het hele land.
Volgens een deskundige bij het Drents Archief stamt het zegel uit de achttiende of de negentiende eeuw.
  

Het wapen met het hertengewei komt niet alleen op lakzegels voor. In de Jacobikerk in Utrecht bevond zich in het verleden een wapenbord ter nagedachtenis aan de in 1687 overleden Godfried van der Schuer, een kleinzoon van Dirck Janszoon Beijen uit IJsselstein. Op wapenbord stonden acht familiewapens die moesten verwijzen naar de overgrootouders van Van der Schuer. Het bord is in de tijd van de Bataafse Republiek verdwenen, maar er is een tekening uit het begin van de achttiende eeuw bewaard gebleven. Hiernaast staat een zwart-witfoto van de schets van het familiewapen Beijen. Het gewei was zwart, de achtergrond geel.

Er is ook een nog oudere weergave op papier van het wapen met het hertengewei. In een handschrift van Aernout van Buchel uit het begin van de zeventiende eeuw staat een afbeelding van het wapen van Adriana Beijen, die in 1623 in Utrecht overleed en in IJsselstein werd begraven. Zij was een zuster van Dirck Janszoon Beijen en de weduwe van eerst Jacob van Telshout en daarna Geerlof Cluijt van Voornbroeck. In het samengestelde wapen is het familiewapen Beijen rechtsboven te vinden. Het was destijds gebruikelijk om voor vrouwen een ruitvormig schild te gebruiken.

In 1919 verscheen in de tiende jaargang van het jaarboek Nederland's Patriciaat een overzicht van de tak Johan Franco van de IJsselsteinse familie Beijen/Beyen. Het is niet bekend wie dat overzicht heeft samengesteld. Op deze website is er een aparte pagina aan gewijd. Hiernaast staat het familiewapen zoals dat in Nederland's Patriciaat was afgebeeld. Daarnaast stond: "Wapen: In zilver een rood hertsgewei". Dit is een van de vele fouten uit het artikel. Uit andere bronnen, waaronder ook enkele vermeldingen door de heraldische verzamelaar R.T. Muschart, blijkt dat het gewei als zwart bedoeld was en de achtergrond als goud.

In 1999 kreeg ik van wijlen jhr. W.F.G.L. van Beijma, een in Zwitserland wonende nazaat van de tak Johan Franco, een klein wapenschilderijtje uit 1824. Het verwijst naar de IJsselsteinse arts en burgemeester Johan Franco Beijen III (1773-1842). De randen van het schilderijtje zijn in de loop van de jaren helaas enigszins beschadigd, en de verf van het wapenschild (dat goudkleurig moet zijn geweest) is voor een groot deel verdwenen. Hieronder een afbeelding van het middelste gedeelte van het schilderijtje.    In juni 2010 heeft Henk 't Jong van het Centraal Bureau voor Genealogie een moderne gestileerde versie gemaakt van het wapen van de IJsselsteinse familie Beijen. Hij heeft zich vooral laten inspireren door de vorm van het gewei zoals dat voorkomt op de oude lakzegels en heeft de juiste kleuren gebruikt.
Bij een eerdere versie die gemaakt was door een andere tekenaar was ten onrechte uitgegaan van de kleuren zilver en rood die genoemd werden in het artikel in Nederland's Patriciaat.

Het wapenboek van Rietstap

In de tweede helft van de negentiende eeuw publiceerde de Nederlander J.B. Rietstap een heraldisch standaardwerk: het "Armorial Général". In de tweede druk (1884-1887) gaf hij beschrijvingen in het Frans van zo'n 100.000 familiewapens in binnen- en buitenland. Later verschenen er ook "Planches": afbeeldingen van de door Rietstap beschreven wapens.

Rietstap noemde twee wapens van een familie Beyen (wat ook Beijen kan betekenen: Rietstap verving overal ij door y). Hiernaast de bijbehorende afbeeldingen.
Het linker wapen is herkenbaar: het hertengewei van de IJsselsteinse familie.
Het rechter wapen toont volgens de beschrijving van Rietstap bovenin een witte lopende fret op een blauwe achtergrond en onderin een groene omgekeerde tak van een aardbeiplant met drie rode vruchten op een witte achtergrond. Het is helaas onbekend waar Rietstap dit wapen is tegengekomen. Gezien de maatschappelijke positie van de uitgestorven Dordtse familie lijkt het het meest waarschijnlijk dat dit wapen aan die familie heeft toebehoord. Een klein extra argumentje daarvoor: het dier dat Rietstap voor een fret aanzag, was misschien bedoeld als een wezel, en de stamvader van de Dordtse familie heeft jarenlang in het Duitse Wezel (Wesel) gewoond.


   De volgende pagina

De voorpagina
Het inhoudsoverzicht

De bovenkant van de pagina
Zoeken op deze website

Reacties of vragen