De familiesite Beijen/Beyen
door Laurens Beijen
De voorpagina
Het inhoudsoverzicht
De volgende pagina
De vorige pagina
De voornamenlijst
De fotogalerij
Zoeken op deze website
Reacties of vragen

De Hengelose familie

Een erve Bijen bij Weerselo

De pagina's over de oorsprong van de Hengelose familie zijn in maart en mei 2015 grondig herzien. Dat is gebeurd naar aanleiding van informatie van Frank Steggink, de maker van de genealogische website over de familie Steggink (www.steggink.org). Hij heeft niet alleen onderzoek gedaan naar zijn eigen voorouders, maar ook een groot aantal doop-, trouw- en begraafregisters uit Twente getranscribeerd en gepubliceerd.

Hieronder staat een deel van een topografische militaire kaart uit de jaren 1830-1850, met daarop de plaatsen die een rol spelen op deze pagina en de twee volgende pagina's: bovenaan Weerselo, linksonder Hengelo, dat in die tijd nog maar een paar duizend inwoners telde, ten westen daarvan de buurtschap Woolde, rechtsboven Rossum en in het midden Deurningen. Ten zuidwesten van Deurningen is met moeite de naam van de buurtschap Hasselo zichtbaar.

Familienamen en namen van erven of boerderijen

In de zeventiende en de achttiende eeuw stonden in Oost-Nederland de familienamen nog niet vast. Meestal werden ze ontleend aan de naam van het 'erf' of 'erve' waar iemand woonde. Een erve was een boerderij met bijbehorende grond en vaak nog wat andere bouwwerken. De koppeling aan de boerderijnaam betekende dat als iemand verhuisde, hij daarna soms met een andere naam werd aangeduid. Als een man introk in het ouderlijk huis van zijn vrouw, kregen zowel hij als de kinderen vaak de huisnaam van de vrouw.
De naam van de Hengelose familie Beijen is hoogstwaarschijnlijk ontleend aan de naam van een erve Bijen bij Weerselo.

Het erve Bijen

De oudst bekende vermelding van een erve (of 'plaatsje') Bijen stamt uit het 'verpondingsregister' dat in 1601 en 1602 in opdracht van de Staten van Overijssel werd gemaakt. De belastingheffing via de verponding (grondbelasting) was door de oorlogsomstandigheden in het slop geraakt. Om de heffing weer mogelijk te maken moest worden vastgelegd wie de eigenaren van de landerijen waren. In het register werd bij Weerselo een erf Bijen genoemd, waar een zekere 'Byen Fenne' woonde.

Over de achtergrond van de naam Bijen valt niets met zekerheid te zeggen. De veronderstelling dat de naam iets te maken heeft met de nuttige insecten is waarschijnlijk te speculatief.
In de streektaal zal 'Bien' of 'Bijen' wel uitgesproken zijn als 'Biën'. Het verschil tussen 'Bien', 'Biën' en 'Bijen' zal maar weinig mensen hebben geïnteresseerd; de meesten konden niet lezen en schrijven.


Volgens Henk Woolderink, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de geschiedenis van boerderijen in de omgeving van Oldenzaal, lag deze boerderij op de plaats van het latere kadastrale perceel gemeente Weerselo, sectie C, nummer 535. Op de kadastrale gegevens wordt verderop op deze pagina ingegaan.

De volkstelling van 1748

In augustus 1748 werden in opdracht van het gewestelijk bestuur alle inwoners van Overijssel geregistreerd. De gegevens waren bedoeld voor een nieuw belastingstelsel dat echter nooit is ingevoerd.
Er werden in Weerselo twee gezinnen met de naam Bien genoteerd. Het feit dat ze direct na elkaar werden vermeld wijst erop dat ze buren waren. Omdat er in de doop-, trouw- en begraafregisters weinig of geen onderlinge relaties te vinden zijn, bijvoorbeeld via doopgetuigen, waren ze waarschijnlijk geen familie van elkaar. Dat betekent dat de twee gezinnen waarschijnlijk los van elkaar hun naam hebben ontleend aan het wonen op het erve Bijen.
Bij beide gezinnen stond de aantekening "slegt". Dat betekent dat ze het niet zo breed hadden.
In het ene huis woonden Jan Bien, zijn vrouw Gese en hun twee kinderen Herm en Willem, beiden jonger dan tien jaar. Op dit gezin wordt op de volgende pagina verder ingegaan.
In het andere huis woonden Herm Bien en zijn vrouw Geertke. 'Herm' zal in het echt wel Hermannus hebben geheten. Ten tijde van de volkstelling hadden zij geen kinderen, maar vier maanden later, in december 1748, werd er een zoon van hen gedoopt die ook de naam Hermannus kreeg. Kort daarvoor moet Hermannus senior zijn overleden, want in het doopregister staat posthumus bij zijn naam.
Rond 1750 is het echtpaar Berent Bijen (ook wel Bijenhuis genoemd) en Geertjen olde Hofstede in dit huis komen wonen; misschien was na Hermannus ook Geertke overleden. Berent was waarschijnlijk afkomstig van het erve Boerkamp. Over Berent en zijn nakomelingen wordt meer gezegd onder het kopje De Twentse familie Bijen onderaan deze pagina.

Kadastrale gegevens uit 1832

Hieronder staat een stukje van de kadastrale kaart uit 1832, het beginjaar van het kadaster. De rode en blauwe cirkeltjes heb ik erop gezet. Het door Henk Woolderink genoemde perceel 535 (zie hierboven) ligt rechts onderaan. Dit gebied werd destijds aangeduid als de Zuidelijke Nieuwstad of Nijstad bij Weerselo. Het Stift van Weerselo, waar een klooster en de oude dorpskerk stonden, was destijds het centrum. Kort na 1800 werd de Nieuwstadkerk gebouwd, en daarna verschoof het centrum van Weerselo in die richting. Op de plaats van de Nieuwstadkerk staat nu de Remigiuskerk aan de Legtenbergerstraat.

Volgens de 'oorspronkelijke aanwijzende tafel' uit 1832 was een zekere Albert Beijen eigenaar van de met rood gemarkeerde percelen 530, 533, 534 en 535. De drie met blauw aangegeven percelen 529, 531 en 532 waren van Geertruida Beijen en mede-eigenaren. Op 532 stond een klein huis, op 535 een wat groter huis.

Waarschijnlijk hebben deze zeven percelen, die samen ruim een hectare groot waren, in het verleden het erve Bijen gevormd. Dat in 1832 ongeveer de helft van Albert en de rest van Geertruida Beijen was, kan erop wijzen dat er ooit sprake is geweest van de verdeling van een erfenis.
Albert (wiens naam voor zover bekend verder bijna altijd als Bijen werd geschreven) was een zoon van de Berent Bijen die rond 1750 in het bij de volkstelling genoemde "andere huis" is komen wonen. Dat betekent dat het "andere huis" op perceel 535 moet hebben gestaan en dat het "ene huis", waar Jan Bien in 1748 woonde, waarschijnlijk op perceel 532 stond. De in het kadaster genoemde Geertruida Beijen was waarschijnlijk een nakomeling van Jan, maar wie zij was is vooralsnog niet duidelijk.

De Twentse familie Bijen

De eerder genoemde Berent Bijen(huis) en Geertjen olde Hofstede, die in het "andere huis" woonden, kregen in de jaren 1750-1764 zes kinderen: eerst vijf dochters en als laatste een zoon. Die zoon, de hiervoor genoemde Albert Bijen, trouwde in 1797 met Geertrui Kolbrink, die ook in Weerselo woonde. Zij kregen elf kinderen. Alle of vrijwel alle Twentse Bijens stammen af van dit echtpaar. Deze familie is beschreven in het boek Familie Bijen, 1797-1988 door Ria Oude Middendorp-Schabbink. Een belangrijk overzicht van de Twentse familie Bijen is ook te vinden in het onderdeel Parenteel van Bernardus (Berent) Bijen van de website van Annemiek Langelaar uit Lochem.
Op deze website wordt de familie Bijen verder niet besproken.



Hierboven is met een rood cirkeltje de plaats van de boerderij "erve Bijen" aangegeven op uitsneden van topografische kaarten uit (van links naar rechts) 1905, 1945, 1975 en 2015. Hiernaast staat een oude foto van de boerderij, afkomstig uit het hierboven genoemde boek van mevrouw Oude Middendorp. Klik hier om de desbetreffende pagina uit het boek helemaal te zien.
De boerderij is steeds in het bezit gebleven van nakomelingen van Albert Bijen. In 1959 heeft een achterkleinzoon van hem, Hendrikus Hermanus Bijen (1899-1980), de oorspronkelijke boerderij laten afbreken en een nieuwe laten bouwen op dezelfde plaats. In 1994/95 is die nieuwe boerderij verbouwd tot woonhuis, Nijstadweg 3/3a (informatie: Henk Lansink uit Weerselo).
Na 1975 is op de oorspronkelijk agrarische grond de woonwijk Nijstad gebouwd. Een straat in die wijk heeft in 1976 de naam Bijenlaan gekregen. In het voorstel dat burgemeester en wethouders van Weerselo hierover aan de gemeenteraad stuurden (klik hier) werd dit toegelicht met een verwijzing naar het erve Bijen.
Hieronder een stukje van de woonwijk. Ook hier wordt de boerderij met een rood cirkeltje aangegeven.


   De volgende pagina

De voorpagina
Het inhoudsoverzicht

De bovenkant van de pagina
Zoeken op deze website

Reacties of vragen